広告

Мцыри | Mcyri (カザフ語 訳)

  • アーティスト: Mikhail Lermontov (Михаил Юрьевич Лермонтов)
  • 曲名: Мцыри | Mcyri 10 回翻訳しました
  • 翻訳: アルバニア語, アルメニア語, イタリア語 #1, #2, カザフ語, チェチェン語 #1, #2, ハンガリー語, モンゴル語, 日本語
  • リクエスト: ギリシャ語, スペイン語, トルコ語, ポルトガル語, ポーランド語

Мцыри | Mcyri

Вкушая, вкусих мало мёда,
и се аз умираю.
 
1-я Книга Царств
 
1
 
Немного лет тому назад,
Там, где, сливаяся, шумят,
Обнявшись, будто две сестры,
Струи Арагвы и Куры,
Был монастырь. Из-за горы
И нынче видит пешеход
Столбы обрушенных ворот,
И башни, и церковный свод;
Но не курится уж под ним
Кадильниц благовонный дым,
Не слышно пенье в поздний час
Молящих иноков за нас.
Теперь один старик седой,
Развалин страж полуживой,
Людьми и смертию забыт,
Сметает пыль с могильных плит,
Которых надпись говорит
О славе прошлой ‒ и о том,
Как, удручён своим венцом,
Такой-то царь, в такой-то год,
Вручал России свой народ.
___
 
И божья благодать сошла
На Грузию! Она цвела
С тех пор в тени своих садов,
Не опасаяся врагов,
3а гранью дружеских штыков.
 
2
 
Однажды русский генерал
Из гор к Тифлису проезжал;
Ребёнка пленного он вёз.
Тот занемог, не перенёс
Трудов далёкого пути;
Он был, казалось, лет шести,
Как серна гор, пуглив и дик
И слаб и гибок, как тростник.
Но в нём мучительный недуг
Развил тогда могучий дух
Его отцов. Без жалоб он
Томился, даже слабый стон
Из детских губ не вылетал,
Он знаком пищу отвергал
И тихо, гордо умирал.
Из жалости один монах
Больного призрел, и в стенах
Хранительных остался он,
Искусством дружеским спасён.
Но, чужд ребяческих утех,
Сначала бегал он от всех,
Бродил безмолвен, одинок,
Смотрел, вздыхая, на восток,
Гоним неясною тоской
По стороне своей родной.
Но после к плену он привык,
Стал понимать чужой язык,
Был окрещён святым отцом
И, с шумным светом незнаком,
Уже хотел во цвете лет
Изречь монашеский обет,
Как вдруг однажды он исчез
Осенней ночью. Тёмный лес
Тянулся по горам кругом.
Три дня все поиски по нём
Напрасны были, но потом
Его в степи без чувств нашли
И вновь в обитель принесли.
Он страшно бледен был и худ
И слаб, как будто долгий труд,
Болезнь иль голод испытал.
Он на допрос не отвечал
И с каждым днём приметно вял.
И близок стал его конец;
Тогда пришёл к нему чернец
С увещеваньем и мольбой;
И, гордо выслушав, больной
Привстал, собрав остаток сил,
И долго так он говорил:
 
3
 
«Ты слушать исповедь мою
Сюда пришёл, благодарю.
Всё лучше перед кем-нибудь
Словами облегчить мне грудь;
Но людям я не делал зла,
И потому мои дела
Немного пользы вам узнать,
А душу можно ль рассказать?
Я мало жил, и жил в плену.
Таких две жизни за одну,
Но только полную тревог,
Я променял бы, если б мог.
Я знал одной лишь думы власть,
Одну - но пламенную страсть:
Она, как червь, во мне жила,
Изгрызла душу и сожгла.
Она мечты мои звала
От келий душных и молитв
В тот чудный мир тревог и битв,
Где в тучах прячутся скалы,
Где люди вольны, как орлы.
Я эту страсть во тьме ночной
Вскормил слезами и тоской;
Её пред небом и землей
Я ныне громко признаю
И о прощенье не молю.
 
4
 
Старик! я слышал много раз,
Что ты меня от смерти спас ‒
Зачем?.. Угрюм и одинок,
Грозой оторванный листок,
Я вырос в сумрачных стенах
Душой дитя, судьбой монах.
Я никому не мог сказать
Священных слов «отец» и «мать».
Конечно, ты хотел, старик,
Чтоб я в обители отвык
От этих сладостных имён, ‒
Напрасно: звук их был рождён
Со мной. И видел у других
Отчизну, дом, друзей, родных,
А у себя не находил
Не только милых душ ‒ могил!
Тогда, пустых не тратя слёз,
В душе я клятву произнёс:
Хотя на миг когда-нибудь
Мою пылающую грудь
Прижать с тоской к груди другой,
Хоть незнакомой, но родной.
Увы! теперь мечтанья те
Погибли в полной красоте,
И я как жил, в земле чужой
Умру рабом и сиротой.
 
5
 
Меня могила не страшит:
Там, говорят, страданье спит
В холодной вечной тишине;
Но с жизнью жаль расстаться мне.
Я молод, молод... Знал ли ты
Разгульной юности мечты?
Или не знал, или забыл,
Как ненавидел и любил;
Как сердце билося живей
При виде солнца и полей
С высокой башни угловой,
Где воздух свеж и где порой
В глубокой скважине стены,
Дитя неведомой страны,
Прижавшись, голубь молодой
Сидит, испуганный грозой?
Пускай теперь прекрасный свет
Тебе постыл; ты слаб, ты сед,
И от желаний ты отвык.
Что за нужда? Ты жил, старик!
Тебе есть в мире что забыть,
Ты жил, ‒ я также мог бы жить!
 
6
 
Ты хочешь знать, что видел я
На воле? ‒ Пышные поля,
Холмы, покрытые венцом
Дерев, разросшихся кругом,
Шумящих свежею толпой,
Как братья в пляске круговой.
Я видел груды тёмных скал,
Когда поток их разделял.
И думы их я угадал:
Мне было свыше то дано!
Простёрты в воздухе давно
Объятья каменные их,
И жаждут встречи каждый миг;
Но дни бегут, бегут года ‒
Им не сойтися никогда!
Я видел горные хребты,
Причудливые, как мечты,
Когда в час утренней зари
Курилися, как алтари,
Их выси в небе голубом,
И облачко за облачком,
Покинув тайный свой ночлег,
К востоку направляло бег ‒
Как будто белый караван
Залётных птиц из дальних стран!
Вдали я видел сквозь туман,
В снегах, горящих, как алмаз,
Седой незыблемый Кавказ;
И было сердцу моему
Легко, не знаю почему.
Мне тайный голос говорил,
Что некогда и я там жил,
И стало в памяти моей
Прошедшее ясней, ясней...
 
7
 
И вспомнил я отцовский дом,
Ущелье наше и кругом
В тени рассыпанный аул;
Мне слышался вечерний гул
Домой бегущих табунов
И дальний лай знакомых псов.
Я помнил смуглых стариков,
При свете лунных вечеров
Против отцовского крыльца
Сидевших с важностью лица;
И блеск оправленных ножон
Кинжалов длинных... и как сон
Всё это смутной чередой
Вдруг пробегало предо мной.
А мой отец? он как живой
В своей одежде боевой
Являлся мне, и помнил я
Кольчуги звон, и блеск ружья,
И гордый непреклонный взор,
И молодых моих сестёр...
Лучи их сладостных очей
И звук их песен и речей
Над колыбелию моей...
В ущелье там бежал поток.
Он шумен был, но неглубок;
К нему, на золотой песок,
Играть я в полдень уходил
И взором ласточек следил,
Когда они перед дождем
Волны касалися крылом.
И вспомнил я наш мирный дом
И пред вечерним очагом
Рассказы долгие о том,
Как жили люди прежних дней,
Когда был мир ещё пышней.
 
8
 
Ты хочешь знать, что делал я
На воле? Жил ‒ и жизнь моя
Без этих трёх блаженных дней
Была б печальней и мрачней
Бессильной старости твоей.
Давным-давно задумал я
Взглянуть на дальние поля,
Узнать, прекрасна ли земля,
Узнать, для воли иль тюрьмы
На этот свет родимся мы.
И в час ночной, ужасный час,
Когда гроза пугала вас,
Когда, столпясь при алтаре,
Вы ниц лежали на земле,
Я убежал. О, я как брат
Обняться с бурей был бы рад!
Глазами тучи я следил,
Рукою молнию ловил...
Скажи мне, что средь этих стен
Могли бы дать вы мне взамен
Той дружбы краткой, но живой,
Меж бурным сердцем и грозой?..
 
9
 
Бежал я долго ‒ где, куда?
Не знаю! ни одна звезда
Не озаряла трудный путь.
Мне было весело вдохнуть
В мою измученную грудь
Ночную свежесть тех лесов,
И только! Много я часов
Бежал, и наконец, устав,
Прилёг между высоких трав;
Прислушался: погони нет.
Гроза утихла. Бледный свет
Тянулся длинной полосой
Меж тёмным небом и землей,
И различал я, как узор,
На ней зубцы далёких гор;
Недвижим, молча я лежал,
Порой в ущелии шакал
Кричал и плакал, как дитя,
И, гладкой чешуёй блестя,
Змея скользила меж камней;
Но страх не сжал души моей:
Я сам, как зверь, был чужд людей
И полз и прятался, как змей.
 
10
 
Внизу глубоко подо мной
Поток усиленный грозой
Шумел, и шум его глухой
Сердитых сотне голосов
Подобился. Хотя без слов
Мне внятен был тот разговор,
Немолчный ропот, вечный спор
С упрямой грудою камней.
То вдруг стихал он, то сильней
Он раздавался в тишине;
И вот, в туманной вышине
Запели птички, и восток
Озолотился; ветерок
Сырые шевельнул листы;
Дохнули сонные цветы,
И, как они, навстречу дню
Я поднял голову мою...
Я осмотрелся; не таю:
Мне стало страшно; на краю
Грозящей бездны я лежал,
Где выл, крутясь, сердитый вал;
Туда вели ступени скал;
Но лишь злой дух по ним шагал,
Когда, низверженный с небес,
В подземной пропасти исчез.
 
11
 
Кругом меня цвёл божий сад;
Растений радужный наряд
Хранил следы небесных слёз,
И кудри виноградных лоз
Вились, красуясь меж дерев
Прозрачной зеленью листов;
И грозды полные на них,
Серёг подобье дорогих,
Висели пышно, и порой
К ним птиц летал пугливый рой
И снова я к земле припал
И снова вслушиваться стал
К волшебным, странным голосам;
Они шептались по кустам,
Как будто речь свою вели
О тайнах неба и земли;
И все природы голоса
Сливались тут; не раздался
В торжественный хваленья час
Лишь человека гордый глас.
Всё, что я чувствовал тогда,
Те думы ‒ им уж нет следа;
Но я б желал их рассказать,
Чтоб жить, хоть мысленно, опять.
В то утро был небесный свод
Так чист, что ангела полёт
Прилежный взор следить бы мог;
Он так прозрачно был глубок,
Так полон ровной синевой!
Я в нём глазами и душой
Тонул, пока полдневный зной
Мои мечты не разогнал.
И жаждой я томиться стал.
 
12
 
Тогда к потоку с высоты,
Держась за гибкие кусты,
С плиты на плиту я, как мог,
Спускаться начал. Из-под ног
Сорвавшись, камень иногда
Катился вниз ‒ за ним бразда
Дымилась, прах вился столбом;
Гудя и прыгая, потом
Он поглощаем был волной;
И я висел над глубиной,
Но юность вольная сильна,
И смерть казалась не страшна!
Лишь только я с крутых высот
Спустился, свежесть горных вод
Повеяла навстречу мне,
И жадно я припал к волне.
Вдруг ‒ голос ‒ лёгкий шум шагов...
Мгновенно скрывшись меж кустов,
Невольным трепетом объят,
Я поднял боязливый взгляд
И жадно вслушиваться стал:
И ближе, ближе всё звучал
Грузинки голос молодой,
Так безыскусственно живой,
Так сладко вольный, будто он
Лишь звуки дружеских имён
Произносить был приучён.
Простая песня то была,
Но в мысль она мне залегла,
И мне, лишь сумрак настаёт,
Незримый дух её поёт.
 
13
 
Держа кувшин над головой,
Грузинка узкою тропой
Сходила к берегу. Порой
Она скользила меж камней,
Смеясь неловкости своей.
И беден был её наряд;
И шла она легко, назад
Изгибы длинные чадры
Откинув. Летние жары
Покрыли тенью золотой
Лицо и грудь её; и зной
Дышал от уст её и щёк.
И мрак очей был так глубок,
Так полон тайнами любви,
Что думы пылкие мои
Смутились. Помню только я
Кувшина звон, ‒ когда струя
Вливалась медленно в него,
И шорох... больше ничего.
Когда же я очнулся вновь
И отлила от сердца кровь,
Она была уж далеко;
И шла, хоть тише, ‒ но легко,
Стройна под ношею своей,
Как тополь, царь её полей!
Недалеко, в прохладной мгле,
Казалось, приросли к скале
Две сакли дружною четой;
Над плоской кровлею одной
Дымок струился голубой.
Я вижу будто бы теперь,
Как отперлась тихонько дверь...
И затворилася опять!..
Тебе, я знаю, не понять
Мою тоску, мою печаль;
И если б мог, ‒ мне было б жаль:
Воспоминанья тех минут
Во мне, со мной пускай умрут.
 
14
 
Трудами ночи изнурён,
Я лег в тени. Отрадный сон
Сомкнул глаза невольно мне...
И снова видел я во сне
Грузинки образ молодой.
И странной сладкою тоской
Опять моя заныла грудь.
Я долго силился вздохнуть ‒
И пробудился. Уж луна
Вверху сияла, и одна
Лишь тучка кралася за ней,
Как за добычею своей,
Объятья жадные раскрыв.
Мир тёмен был и молчалив;
Лишь серебристой бахромой
Вершины цепи снеговой
Вдали сверкали предо мной
Да в берега плескал поток.
В знакомой сакле огонёк
То трепетал, то снова гас:
На небесах в полночный час
Так гаснет яркая звезда!
Хотелось мне... но я туда
Взойти не смел. Я цель одну ‒
Пройти в родимую страну ‒
Имел в душе и превозмог
Страданье голода, как мог.
И вот дорогою прямой
Пустился, робкий и немой.
Но скоро в глубине лесной
Из виду горы потерял
И тут с пути сбиваться стал.
 
15
 
Напрасно в бешенстве порой
Я рвал отчаянной рукой
Терновник, спутанный плющом:
Всё лес был, вечный лес кругом,
Страшней и гуще каждый час;
И миллионом чёрных глаз
Смотрела ночи темнота
Сквозь ветви каждого куста.
Моя кружилась голова;
Я стал влезать на дерева;
Но даже на краю небес
Всё тот же был зубчатый лес.
Тогда на землю я упал;
И в исступлении рыдал,
И грыз сырую грудь земли,
И слёзы, слёзы потекли
В неё горючею росой...
Но, верь мне, помощи людской
Я не желал... Я был чужой
Для них навек, как зверь степной;
И если б хоть минутный крик
Мне изменил ‒ клянусь, старик,
Я б вырвал слабый мой язык.
 
16
 
Ты помнишь детские года:
Слезы не знал я никогда;
Но тут я плакал без стыда.
Кто видеть мог? Лишь тёмный лес
Да месяц, плывший средь небес!
Озарена его лучом,
Покрыта мохом и песком,
Непроницаемой стеной
Окружена, передо мной
Была поляна. Вдруг во ней
Мелькнула тень, и двух огней
Промчались искры... и потом
Какой-то зверь одним прыжком
Из чащи выскочил и лёг,
Играя, навзничь на песок.
То был пустыни вечный гость ‒
Могучий барс. Сырую кость
Он грыз и весело визжал;
То взор кровавый устремлял,
Мотая ласково хвостом,
На полный месяц, ‒ и на нём
Шерсть отливалась серебром.
Я ждал, схватив рогатый сук,
Минуту битвы; сердце вдруг
Зажглося жаждою борьбы
И крови... да, рука судьбы
Меня вела иным путём...
Но нынче я уверен в том,
Что быть бы мог в краю отцов
Не из последних удальцов.
 
17
 
Я ждал. И вот в тени ночной
Врага почуял он, и вой
Протяжный, жалобный как стон
Раздался вдруг... и начал он
Сердито лапой рыть песок,
Встал на дыбы, потом прилёг,
И первый бешеный скачок
Мне страшной смертью грозил...
Но я его предупредил.
Удар мой верен был и скор.
Надёжный сук мой, как топор,
Широкий лоб его рассек...
Он застонал, как человек,
И опрокинулся. Но вновь,
Хотя лила из раны кровь
Густой, широкою волной,
Бой закипел, смертельный бой!
 
18
 
Ко мне он кинулся на грудь:
Но в горло я успел воткнуть
И там два раза повернуть
Моё оружье... Он завыл,
Рванулся из последних сил,
И мы, сплетясь, как пара змей,
Обнявшись крепче двух друзей,
Упали разом, и во мгле
Бой продолжался на земле.
И я был страшен в этот миг;
Как барс пустынный, зол и дик,
Я пламенел, визжал, как он;
Как будто сам я был рожден
В семействе барсов и волков
Под свежим пологом лесов.
Казалось, что слова людей
Забыл я ‒ и в груди моей
Родился тот ужасный крик,
Как будто с детства мой язык
К иному звуку не привык...
Но враг мой стал изнемогать,
Метаться, медленней дышать,
Сдавил меня в последний раз...
Зрачки его недвижных глаз
Блеснули грозно ‒ и потом
Закрылись тихо вечным сном;
Но с торжествующим врагом
Он встретил смерть лицом к лицу,
Как в битве следует бойцу!..
 
19
 
Ты видишь на груди моей
Следы глубокие когтей;
Ещё они не заросли
И не закрылись; но земли
Сырой покров их освежит
И смерть навеки заживит.
О них тогда я позабыл,
И, вновь собрав остаток сил,
Побрёл я в глубине лесной...
Но тщетно спорил я с судьбой:
Она смеялась надо мной!
 
20
 
Я вышел из лесу. И вот
Проснулся день, и хоровод
Светил напутственных исчез
В его лучах. Туманный лес
Заговорил. Вдали аул
Куриться начал. Смутный гул
В долине с ветром пробежал...
Я сел и вслушиваться стал;
Но смолк он вместе с ветерком.
И кинул взоры я кругом:
Тот край, казалось, мне знаком.
И страшно было мне, понять
Не мог я долго, что опять
Вернулся я к тюрьме моей;
Что бесполезно столько дней
Я тайный замысел ласкал,
Терпел, томился и страдал,
И всё зачем?.. Чтоб в цвете лет,
Едва взглянув на божий свет,
При звучном ропоте дубрав
Блаженство вольности познав,
Унесть в могилу за собой
Тоску по родине святой,
Надежд обманутых укор
И вашей жалости позор!..
Ещё в сомненье погружен,
Я думал ‒ это страшный сон...
Вдруг дальний колокола звон
Раздался снова в тишине ‒
И тут всё ясно стало мне...
О, я узнал его тотчас!
Он с детских глаз уже не раз
Сгонял виденья снов живых
Про милых ближних и родных,
Про волю дикую степей,
Про лёгких, бешеных коней,
Про битвы чудные меж скал,
Где всех один я побеждал!..
И слушал я без слёз, без сил.
Казалось, звон тот выходил
Из сердца ‒ будто кто-нибудь
Железом ударял мне в грудь.
И смутно понял я тогда,
Что мне на родину следа
Не проложить уж никогда.
 
21
 
Да, заслужил я жребий мой!
Могучий конь, в степи чужой,
Плохого сбросив седока,
На родину издалека
Найдёт прямой и краткий путь...
Что я пред ним? Напрасно грудь
Полна желаньем и тоской:
То жар бессильный и пустой,
Игра мечты, болезнь ума.
На мне печать свою тюрьма
Оставила... Таков цветок
Темничный: вырос одинок
И бледен он меж плит сырых,
И долго листьев молодых
Не распускал, всё ждал лучей
Живительных. И много дней
Прошло, и добрая рука
Печально тронулась цветка,
И был он в сад перенесён,
В соседство роз. Со всех сторон
Дышала сладость бытия...
Но что ж? Едва взошла заря,
Палящий луч её обжёг
В тюрьме воспитанный цветок...
 
22
 
И как его, палил меня
Огонь безжалостного дня.
Напрасно прятал я в траву
Мою усталую главу:
Иссохший лист ее венцом
Терновым над моим челом
Свивался, и в лицо огнем
Сама земля дышала мне.
Сверкая быстро в вышине,
Кружились искры, с белых скал
Струился пар. Мир божий спал
В оцепенении глухом
Отчаянья тяжелым сном.
Хотя бы крикнул коростель,
Иль стрекозы живая трель
Послышалась, или ручья
Ребячий лепет... Лишь змея,
Сухим бурьяном шелестя,
Сверкая жёлтою спиной,
Как будто надписью златой
Покрытый донизу клинок,
Браздя рассыпчатый песок,
Скользила бережно, потом,
Играя, нежася на нём,
Тройным свивалася кольцом;
То, будто вдруг обожжена,
Металась, прыгала она
И в дальних пряталась кустах...
 
23
 
И было всё на небесах
Светло и тихо. Сквозь пары
Вдали чернели две горы.
Наш монастырь из-за одной
Сверкал зубчатою стеной.
Внизу Арагва и Кура,
Обвив каймой из серебра
Подошвы свежих островов,
По корням шепчущих кустов
Бежали дружно и легко...
До них мне было далеко!
Хотел я встать ‒ передо мной
Всё закружилось с быстротой;
Хотел кричать - язык сухой
Беззвучен и недвижим был...
Я умирал. Меня томил
Предсмертный бред. Казалось мне,
Что я лежу на влажном дне
Глубокой речки ‒ и была
Кругом таинственная мгла.
И, жажду вечную поя,
Как лёд холодная струя,
Журча, вливалася мне в грудь...
И я боялся лишь заснуть, ‒
Так было сладко, любо мне...
А надо мною в вышине
Волна теснилася к волне.
И солнце сквозь хрусталь волны
Сияло сладостней луны...
И рыбок пёстрые стада
В лучах играли иногда.
И помню я одну из них:
Она приветливей других
Ко мне ласкалась. Чешуёй
Была покрыта золотой
Её спина. Она вилась
Над головой моей не раз,
И взор её зелёных глаз
Был грустно нежен и глубок...
И надивиться я не мог:
Её сребристый голосок
Мне речи странные шептал,
И пел, и снова замолкал.
Он говорил: «Дитя моё,
Останься здесь со мной:
В воде привольное житьё
И холод и покой.
 
*
 
Я созову моих сестёр:
Мы пляской круговой
Развеселим туманный взор
И дух усталый твой.
 
*
 
Усни, постель твоя мягка,
Прозрачен твой покров.
Пройдут года, пройдут века
Под говор чудных снов.
 
*
 
О милый мой! не утаю,
Что я тебя люблю,
Люблю как вольную струю,
Люблю как жизнь мою...»
 
И долго, долго слушал я;
И мнилось, звучная струя
Сливала тихий ропот свой
С словами рыбки золотой.
Тут я забылся. Божий свет
В глазах угас. Безумный бред
Бессилью тела уступил...
 
24
 
Так я найдён и поднят был...
Ты остальное знаешь сам.
Я кончил. Верь моим словам
Или не верь, мне всё равно.
Меня печалит лишь одно:
Мой труп холодный и немой
Не будет тлеть в земле родной,
И повесть горьких мук моих
Не призовёт меж стен глухих
Вниманье скорбное ничьё
На имя тёмное моё.
 
25
 
Прощай, отец... дай руку мне:
Ты чувствуешь, моя в огне...
Знай, этот пламень с юных дней,
Таяся, жил в груди моей;
Но ныне пищи нет ему,
И он прожёг свою тюрьму
И возвратится вновь к тому,
Кто всем законной чередой
Даёт страданье и покой...
Но что мне в том? ‒ пускай в раю,
В святом, заоблачном краю
Мой дух найдёт себе приют...
Увы! ‒ за несколько минут
Между крутых и тёмных скал,
Где я в ребячестве играл,
Я б рай и вечность променял...
 
26
 
Когда я стану умирать,
И, верь, тебе не долго ждать,
Ты перенесть меня вели
В наш сад, в то место, где цвели
Акаций белых два куста...
Трава меж ними так густа,
И свежий воздух так душист,
И так прозрачно-золотист
Играющий на солнце лист!
Там положить вели меня.
Сияньем голубого дня
Упьюся я в последний раз.
Оттуда виден и Кавказ!
Быть может, он с своих высот
Привет прощальный мне пришлёт,
Пришлёт с прохладным ветерком...
И близ меня перед концом
Родной опять раздастся звук!
И стану думать я, что друг
Иль брат, склонившись надо мной,
Отёр внимательной рукой
С лица кончины хладный пот
И что вполголоса поёт
Он мне про милую страну..
И с этой мыслью я засну,
И никого не прокляну!...»
 
金, 22/01/2016 - 11:04にtanyas2882tanyas2882さんによって投稿されました。
火, 02/07/2019 - 08:12にtanyas2882tanyas2882さんによって最終編集されました。
カザフ語 訳カザフ語
Align paragraphs
A A

Мцыри

Шырын балдың дәмінен аз ғана ауыз тиіп,
міне, мен өліп бара жатырмын.
 
1
 
Біраз бұрын дәл осыдан:
Шулай ағып, бір қосылған,
Егіз қыздай құшақтасып,
Кура,
Арагва тулап тасып,
Жатқан жерде монастырь болған,
Қазірде соған барған адам:
Бұзылған қақпа, бағананы,
Күмбезді шіркеу, мұнараны
Көрер еді, онда, бірақ,
Шырақтың жұпар түтіні шұбап,
Ұшпайды енді,
күнде бір тілек,
Монахтар бізге тілемес түнеп,
Өлмелі, ақ шаш қария кісі –
Бүлінген мекен күзетшісі,
Ұмытқан оны ажал мен адам,
Молалар тасын тазартса шаңнан,
Шерткендей бір сыр жазулар қалған,
Өткен заман даңқы жайлы —
Басындағы тәжінен безіп,
Пәлен патша пәлендей жылы
Тапсырды халқын Ресейге өзі.
Грузияға құдайдан сонда
Шапағат келіп - құлпырды ол да,
Содан бері қаймықпастан,
Жау өтіне найзасын тосқан
Дос елінің аясында,
Тұр гүл бақша саясында.
 
2
 
Бірде орыстың генералы
Тифлиске асты таудан әрі,
Алып тұтқын бір баланы.
Бала сырқат. Шыдамады -
Қажытты алыс жол азабы.
Кездері екен алтыдағы;
Кісікиік жаны тағы,
Қамыстай екен майысқақ нәзік,
Көрген азап дерттен қажып,
Демеу боп баба аруағы,
Қайғысын шағып жалынбады.
Үн шығарып, қыңқ етпестен,
Сәби жаны, тынған іштен;
Ac ұсынса, қайтарып тастап,
Сөне берді үнсіз асқақ.
Жаны ашып сонда бір монахтың,
Алып келіп ауруды бақты,
Қорғанда сақтап, құтқарды оны
Ажалдан достың шипалы қолы.
Бала боп күлмей, көңілін аулап,
Қашты әуелде жұрттан аулақ,
Сонсоң жалғыз жүдеп-жадап,
Күншығысқа күрсіне қарап,
Жұмбақ қайғы бойын жайлап –
Өзінің туған өлкесін ойлап.
Содан соң бойы үйрене келе,
Жат тілге ептеп түсіне берді,
Шоқындырып оны ізгі қарт,
Дүниені тастатып талақ
Етпек еді ептеп монах.
Бірақ бір түні... кенет содан
Жоғалды ол. Қара орманнан
Жатқан сонау тауды орап,
Іздеді қарт үш күн шарлап, -
Табылмады, кейін барып
Жапан түзде есін танып
Жатқан жерден келді алып:
Жүдеп біткен, көңлі арып,
Әлі кеткен көргендей бейне
Аштық, ауру, ұзақ бейнет,
Сауал берсе қатпай жауап,
Сөне берді күн-күн санап.
Таяу еді ажал-дағы,
Келген монах төзе алмады.
Уағыз айтып, жалынды әрі;
Тыңдап ауру бәрін-бәрі
Қайсарлықпен түрегелді,
Сонсоң сөйлеп жүре берді
 
3
 
"Болғын сен, қария,
сырыммен таныс
Келдің мұнда, айтам алғыс.
Сергиін мен де, біреуге, тегі,
Зұлымдық жұртқа істемедім,
Білгеніңмен сырымды менің
Асары аз пайдаңа сенің,
Болар ма айтып жанның сырын?
Аз өмір сүрдім, тұтқында тұрдым.
Екі өмірді осындай мүлде,
Қатерге толы бір өмірге
Берер ем мен, қолымнан келсе.
Бір өктем ой белгілі маған –
Тек жалғыз-жалын, құштарлық жанған:
Жегі құрттай ішіме ол кіріп,
Жанымды жеп, өрт болып мүжіп,
Қапас құжыра, дұғалардан
Қиялымды асырды арман –
Адамдар еркін бүркіттей самғап,
Жасырған бұлттар құздарын қармап,
Қатер мен соғыс өртіне ғажап
Құштарлықты ол қараңғы түнде
Суарды жасым, қасіретім де,
Жер менен көктің алдында, міне
Мойындай алам мен оны құлап,
Кешір, дей алман жалынып бірақ.
 
4
 
"Қария, сен ажалдан алып
Қалыпсың мені, естідім қанып, -
Неге өйттің? –
Жалғыз, құтылмай сордан,
Ұшырған дауыл жапырақтай солған,
Өстім мен түнек қорғанда ылғи,
Тағдырым - монах, жаным - жас сәби.
Көрмедім айтып еш жанға мен
Қасиетті сөзді: ата-апа деген.
Ардақты осы есімдердің
Бұл мекенде есімнен менің
Шығуын, қария, сен тіледің.
Ал, оның бекер: есімдер осы
Туғаннан менің жанымның хошы.
Көрді көзім басқалардың
Отанын, үйін, дос жаранын.
Болмақ түгіл жанашыр менде,
Жатарға жоқ қабірім де!
Мұнан соң бекер жас төкпей көзім,
Ант еттім мен өзіме-өзім:
Әйтеуір жалғыз сәл болса да
Туғаннан өтер, жат болса да
Біреудің мұңмен төсін құшып,
Бассам деп ем төсімді ыстық,
Амалым не, уа, дариға,
Болмады осы арманым да
Жетім боп, құл боп өскенімдей,
Өлермін солай ескерілмей.
 
5
 
"Сескене алман өлемін мен деп,
Тірлікте көрген мехнат, бейнет,
Таусылар дейді кіргенде көрге,
Не жетсін бірақ тіршілік күнге.
Жаспын мен, жаспын... кештің бе, шалым,
Жастықтың ұшқыр армандарын?
Кешпедің, иә, ұмыттың бәлкім,
Жек көру, иә сүюдің салтын,
Асқақ, қатал мұнараның
Басынан күн мен кең даланың
Ажарын көріп, таза ауада
Шалқығаның бар ма сірә?
Жас көгершін үрпиіп сонда,
Қабырғаның қуысында,
Белгісіз елдің баласы сәби
Дауылдан қорқып, сескеніп ылғи.
Отырғанын көріп пе ең, сірә?
Мейлі, қазір дүние нұрлы
Сен үшін өшкен сәуле құрлы:
Қуатсыз, ақ шаш, үміттен қалдың,
Арманың бар ма? Кештің ғой, шалым!
Өмірді бастан кешірдің талай,
Амал не - мен де кешер ем солай!
 
6
 
"Еркіндікте не көрдің, бала,
Десең бір маған. Көргенім - дала.
Алқақотан шуылдасқан,
Жігіттердей биге басқан,
Тізілген ағаш, дөңдерді қоршап
Басына киген сәукеле шашақ;
Күңгірт құздар жүлгелерін –
Тасқын ашқан іргелерін,
Көрдім бәрін - ұқтым сырын
Ақылым делбеп, қолдап пірім!
Еңсесін шыңдар көтеріп асқақ,
Тас құшақтарын жайып-ақ тастап
Деп тұрғандай бір қосылсақ;
Бірақ, күн мен жыл зымырап,
Қалған олар мәңгі ажырап.
Таң рауан - кезінде сәрі
Армандай әсем, ғажайып әрі,
Альтардай мұнар, жамылған сағым,
Шыңдардың көрдім жоталарын,
Бұлттарды бұлттар қуғандай бейне
Түнгі құпия мекенін тастап,
Күншығысқа барады беттеп,
Құстардың аппақ керуеніне ұқсап,
Алыс бір елге асығыс жетпек.
Тұманнан қалды көзім бір шалып,
Қырау шаш Кавказ, мызғымас алып,
Жалтылдап басы алмастай бейне,
Ашылып сонда көкірегім демде,
Серпіліп қалдым, - білмедім неге, -
Құпия бір үн, ай, күн бе, жыл ма –
Сыбыр етті бір кез тұрдың деп мұнда,
Алдымнан өтті сол сәтте ағып
Бағзы бір күндер тізбегін алып.
"Әке үйі сонда түсті есіме,
Терең шатқал, күз төсінде.
Әр жерде ауыл шашылып жатқан;
Естідім: кеште өрістен қайтқан
Табынның даусын, бір шетте алыс
Иттер де үрді өзіме таныс,
Қариялар қарасұр өңді
Айлы кеште отырушы еді,
Қарсы қарап біздің үйге,
Маңғаз сөйлеп, сұсты күйде,
Сала құлаш қанжарлары
Ай нұрына шағылады,
Бәрі осының мұнарланып,
Өтіп жатты алдымнан ағып.
Әкемді айтсам! Тірі адамдай,
Жауға киер киімі жайнап
Келетін маған, есіме түсті
Сауыттың үні, мылтықтың түсі;
Тәкаппар, қайсар, көз жанары;
Ал, міне, жап-жас апаларым:
Сүйкімді көздер ойнаған нұры,
Бесігіме асылып тұрып
Бастайтын әнін сызылтып бірі.
Ішінде сонау шатқалды кезең,
Жатушы ед тасып саяз бір өзен
Сол араға, алтын құм құшағында
Ойнаушы ем барып түс шағында,
Күн жауарда шүйіле ұшып,
Қанатымен толқынды құшып,
Қараушы ем әсем қарлығаштарға,
Есіме түсті үйім тағы да:
От басында ымырт шағында,
Шертілуші еді әңгіме ұзақ,
Бұдан да нұрлы заманда жырғап
Тұрғаны жайлы бұрынғы ұрпақ.
 
8
 
"Ерке өскен сәби көңіл үндерін
Естігің келсе, өмірім менің,
Болмаса үш күн өкініш тілге
Оралмас еді, онысыз мүлде
Болар ед осы қайғылы-қараң
Сен кешкен әлсіз қарттықтан жаман.
Ежелден көңілге ой алып ем,
Көрсем деп қиыр даланы мен,
Әсем бе жер - білейін дедім,
Есігін ашсақ бұл дүниенің,
Болу ма еркін иә тұтқын,
Сағатында қатерлі түннің,
Естігенде күн күркірін,
Шошып бәрің альтарды қоршап,
Жер бауырлап жатқанда, сол шақ
Қаштым. Бейне бауырымдай
Құшпақ болдым дауылды ұдай.
Жанарыммен бұлттарды аңдап,
Нажағайды ұстадым қармап.
Нажағай мен асау жүрек
Достығына аз күнгі тек,
Айтшы, мына қорғанда сен
Татырлық, сірә, не берер ең?
 
9
 
"Қаштым ұзақ, қайда барам?
Білмеймін! Ешбір жұлдыз да маған.
Сәулесімен ауыр жолды
Көрсетпеді. Көңілің толды.
Көкірегіме қасірет қонған,
Құйды түнде жұпарын орман,
Ләззат сол-ақ! Келдім де қашып
Ұзақ сағат, ақыры қажып,
Құладым қалың көк шалғынға;
Тыңдадым: жоқ қуғыншы да.
Күркір де тынған.
Бозғылт шұғыла
Тартыпты бір ұзын жолақ,
Күңгірт көк пен жерді жалғап,
Көрдім содан: өрнек салды
Шалғай таулар ирек, сәнді;
Үнсіз-түнсіз, жаттым сұлық.
Әлсін-әлі қорқау ұлып,
Шырқырап бір сәт сәбише жылап;
Шағылып көзге жалтыр қабық,
Жорғалап, жылан тасқа оралып
Құлады тайып - қорыққан жоқпын,
Адамға мен де аңдай жатпын,
Жыландай жылжып, тығылып жаттым.
 
10
 
"Төменде, құздың түбінде тасқын
Үдеткен нөсер үйіріп тасын,
Жатқандай ашу-айқайға басып,
Жүздеген дауыс жанжалдасып,
Болмаса да әсте мағынасы мәлім,
Шулаған үнді ұғынды жаным.
Басылмас дүбір, мәңгілік ұрыс –
Жатқандай бітіп қанқұйлы бір іс
Бір сәтке тынса, құлақты жарып
Құлайды толқын ышқына барып,
Тұманды аспан өрінде шырқап.
Жырлады, құстар, күншығыс жақ
Бөленді нұрға, есіп самал,
Ырғалды баяу су жапырақтар,
Ұйқыдағы оянды гүл де
Қарсы алып таңды гүлдермен бірге
Басымды мен де көтеріп едім...
Жасырмаймын - көз жібердім –
Ұшты үрейім: жатырмын, міне,
Қап-қара шыңырау жиегінде,
Ызалы толқын тулаған, ұлып,
Құз-жартастар сатысын құрып,
Қойыпты, бірақ буыны құрып,
Өткен тек дию ежелгі қашқын –
Жоғалды еніп жігіне тастың
 
11
 
"Әсем бақ маңым, жанаттың алды
Секілді, гүлі солмастай мәңгі
Төсіне сақтап көз жасын көктің,
Бұйра бұтағын атып, ақтарып,
Жайып мөлдір жапырақтарын,
Жүзім тұр өсіп, жемісі толып,
Шоқтанған асыл сырғадай болып,
Жем іздеп топ-топ кейде бұл тұсқа
Келеді ұшып секемшіл құстар.
Тағы да мен жерге құлап,
Жан-жағыма түрдім құлақ.
Сиқырлы, ғажап дауыстарға;
Сыбырласып жасыл тал да
Жатқандай айтып әңгімелерін,
Сырын ашып аспан мен жердің –
Табиғаттың барлық үні
Құйылды мұнда. Жалғыз міні –
Мақтау салтанат сағатында
Адамның асқақ даусы мұнда
Шықпады. Сонда сезгендерім,
Ойладым да, енді іздерін
Қалдырмады, бірақ, бәрін
Айтсам деймін, тым болмаса
Сүруге өмір тағы да ойша.
Сол таңда аспан тұрды жайнап,
Көрердей-ақ көз абайлап.
Періштені әуелген;
Зеңгір аспан мөлдір, терең,
Сәулеге толы көгілдір кілең.
Талма-түстің аптабы сонша
Қиялды улап аздырғанша,
Көңілімді, көзімді сатып,
Тұңғиыққа жаттым батып.
 
12
 
"Ұстадым да бұта мен талдан,
Тасқынға беттеп, биік жардан
Тастан тасқа амалдап басып,
Түсе бердім. Басқан тасым
Сусып кейде төмен зымырап,
Шаң ұйтқытып, шашып топырақ,
Салдыр-гүлдір, жеткенде барып
Жұтады оны толқындар қағып;
Құрдымға төніп, асылып тұрдым,
Сескенбес ажал қатерін ойлап,
Өктем ғой күші күнәсыз күннің!
Тік қиядан түскенде мені,
Тау суының сап-салқын лебі
Айқара маған қойнын ашты,
Толқынға шөлдеп, қойдым басты.
Үн келді кенет - жүргендей біреу
Жеңіл басып... тығылдым дереу
Тал тасалап, қалтырап денем
Үрейлі бір жанарменен
Қарадым да, қалдым тыңдап.
Бірден-бірге тұр жақындап
Нәзік даусы грузинканың
Шырқап тәтті, еркін әнін,
Табиғи үні ойнақы жанның
Аңдатқандай дағды алғанын
Атын тек атап дос адамның
Сиқырсыз оның еді сол әні,
Көңліме менің орнады мәңгі,
Көрсетпес түнек көзімді шырмап.
Көрінбей өзі, келеді шырқап.
 
13
 
"Құмыра ұстап, желегін іле
Грузин қызы келеді, міне,
Тар соқпақпен жағаға жетіп,
Тастарға кейде сүрініп кетіп,
Дөрекі көріп қимылын кейде
Күледі. Киім үстінде, бейне
Қайыршы дерсің, сылаңдап тез
Жүргені әсем, көлеңдеп кербез.
Чадрасы ұзын, шұбылған етек,
Сұлу жүз бен сұңғақ көкірек
Күн қаққан жүзге жаз аптабы
Қалдырыпты алтын табын,
Үлбіреген ерінінен
Төгілгендей от лебімен
Махаббатың сыры терең.
Қара көзі мөлдіреген.
Албырт ойым менің сол-ақ
Қымсынып қалды.
Тек жалғыз-ақ
Есімде менің: сыңғыр қаға,
Су құйылды құмыраға...
Одан басқа түк сезбедім.
Келіп қайта өзіме-өзім,
Жүрек қайта соққанда шақ,
Қыз алысқа кетіпті ұзап,
Баяу, бірақ, сылаң басып,
Бара жатты қыранды асып.
Сонау шатқал, түн-түнекте,
Құз-жартаспен екі лашық
Бірге өскендей құшақтасып.
Бірінің жайпақ төбесінен
Көк түтін ұшып, әуеге сіңген.
Көргендеймін осы қазір.
Есік жайлап ашылып бір.
Жабылды қайта!.. Ұқпайсың сен
Мұңымды менің азабымменен
Ұқсаң, егер, - қызғанам сенен!
Өлсем өзім - сол ойым да
Кірсін бірге жер қойнына.
 
14
 
"Түнгі бейнет қалжыратып,
Көлеңкеге қалдым жатып,
Рақат ұйқы көзді жапты...
Түсімде тағы келе жатты
Грузин қыздың бейнесі әлгі
Кеудеме еніп әлек салды,
Тәтті, әрі улы сағыныш ғажап
Күрсіне де алмай жаттым мен ұзақ,
Оянып кеттім. - Аспандап ай,
Нұр төгіп тұрды, - бас салардай
Артынан еріп келеді бір бұлт
Көлеңке болып ереді күңгірт,
Ашыла қапты обыр құшағы.
Қараңғы дүние, тыныштық шағы.
Шалғайда бейне шашақтай күміс
Тізбек боп жатты күміс шық тыныш
Маңдайы айға шағылып тұрған.
Төменде тасқын жағаны ұрған.
Сакля таныс, - оты тұр жанып,
Қалтырап кейде сене де қалып...
Түнгі аспанда осылай бейне
Жымыңдап жұлдыз сөнетін кейде!
Көңлім тартты... бірақ, батып
Бара алмадым. Бар мақсатым –
Туған елге жетсем дедім,
Ынтызар сол, - қайтсем де көндім
Азабына аштықтың да;
Тура жолға кеп шықтым да,
Тарттым жалғыз, үрейленіп,
Біраздан соң жынысқа еніп
Таулар таса болып көзден,
Жолдан шығып, адастым мен.
 
15
 
"Кісі құсап айырылған естен,
Жұлдым бір сәт қолыма түскен
Шомыртты, матап шырмауық шалған
Айнала орман, мәңгілік орман,
Қоюланған, қорқыныш толған.
Қараңғы түн қоршап алған –
Әр бұтақтан, әр бұтадан
Түн-қара көздер миллиондаған
Тұрғандай қарап, қадалып маған.
Айналып басым тап сол бір шақ;
Өрмеледім, ағаштан ұстап,
Қарасам, тағы ирек тіс орман,
Көкжиекті көмкеріп алған
Енді бір сәт жерге құлап,
Зығырым қайнап, жаттым жылап.
Кемірдім жердің сыз кеудесін,
Ыстық шық боп төгіле берсін
Көз жасым соған... Және мүлде,
Тілемен жұрттың жәрдемін де..
Мен оларға қалғамын, илан,
Жат боп мәңгі дала аңынан;
Дауыстап бір сәт етіп шағым,
Тайсам бұдан - аят етем, шалым.
Тілімді мынау жұлуға бармын!
"Есіңде ме, балалық шақта
Жас төгуді еш уақытта
Білмеуші едім... Еңіредім
Енді ұялмай. Кім көреді? –
Орман менен тек түнерген,
Ай болмаса аспан кезген!
Ағарып айдың нұрыменен,
Шалынған көзге бүгін ерен
Айнала қорған мақтаған аң
Қарғи алман, жатқан алаң
Қарсы алдымда. Кенет соған
Көлеңке түсті, екі от жанған
Сияқты бір шашырап ұшқын...
Ішінен сол сәт ну жыныстың
Бір аң қарғып шыға келіп,
Аунады құмға арқасын көміп.
Меңіреу тұздің мәңгі таныс
Мейманы ол - еді барыс.
Сүйекті кемік бір асап қауып,
Ырылдайды ол рақаттанып.
Қанды көзімен нұр айды атады,
Құйрығын сонсоң бұраңдатады
Құлпырып түгі кетеді кейде.
Бұтақты иір оңтайлап мен де
Күттім бір шайқас минөтін, - жүрек
Тұтанды қанмен, күресті тілеп...
Амал не, тағдыр басқаға бұрды,
Басқа жол сап масқара қылды.
Қазір де кәміл сенемін соған,
Қонысында тұрсам ескі ата-бабам
Жауынгер сірә, болмас ем жаман.
 
17
 
"Күтіндім. Келген түн жамылып
Сезініп жауын, күңірене ұлып,
Зарланғандай үзіліп-талып
Шықты дауыс... Содан барып
Тарпып құмды ызаланып,
Шапшыды да, жата кетті,
Құтыра қарғып тап осы бетте
Соқса мені - ажалым жетті...
Қимылдап қалдым, бірақ, мен бұрын.
Жібермей қапы, сылқита ұрдым.
Оңтайлы бұтақ балтадан әрі
Айырды басын, қанталағаны
Шалқалап барып, тағы да, бірақ...
Қоп-қою толқын шүмектеп келіп
Елемей қанын төгілген ерің
Қыздырды майдан - өмір мен өлімі!
 
18
 
"Атылды кеп ол кеудемде шапшып,
Бірақ мен сұғып көмейге шапшаң
Қаруымды әлгі, екі рет толғап
Үлгеріп қалдым... бар күшпен ол да
Ышқынып келіп соғылды маған.
Оралып қалған жыланнан жаман
Немесе мәңгі екі дос адам
Құладық - ымырт қанатын жайған
Жер үстінде қызды кеп майдан.
Құтырып кеттім, қолымда талым,
Барыстай сол бір долы да тағы,
Ырылдап, жанып ол сынды мен де.
Өзім де тап бір шыққандай бейне
Қасқыр мен барыс арасынан,
Ұқсадым аңға тап осы дәл
Ұмытқандай адам тілін –
Көкірегімнен сұмдық бір үн
Шықты бейне бала жастан
Тілім менің одан басқа
Жаттықпағандай еш дыбысқа...
Әлсіреп жауым осы тұста,
Жанталаса, тарылып демі,
Сықты да бір соңғы рет мені...
Тұнған көздің жанары енді
Ұшқын ата жарқ ете қалып,
Мәңгі ұйқыға жығылды барып;
Масаттанған қасында жаудың
Жеңілген ердей, қасқиып тұрып,
Қарсы алды ол да өз ажалын.
"Көремісің кеудемде қызыл
Терең ізді - тырнақтың ізін:
Жетілген де жазылған жоқ
Жазар оны тек жалғыз-ақ
Қымтап жерде сыз топырақ,
Өлім мәңгі құшағына ап.
Ұмытып сонда мен бәрін де,
Жиып бойға соңғы әлімді,
Ну орманды араладым...
Тағдырменен ұрыс салдым:
Күліп, мені ол табалады!"
 
20
 
"Орманнан шықтым. Күн оянып,
Жоғалтты күннің нұры жанып
Топ жұлдызды жол сілтеген.
Тіл қатты орман тұман көмген.
Алыста ауыл түтінденген.
Иен далада ескен желмен
Жетті бір үн гуілдеген...
Құлақ салдым осынау үнге;
Тынды ол, бірақ, желмен бірге.
Көз жіберсем айналаға:
Таныс өлке сияқты маған.
Үрейлендім, байыбына
Бармай ұзақ: тағы мұнда
Абақтыма оралдым ба,
Қанша күнім өтті менің
Құпия сырды мәпеледім,
Шыдадым, қайғы, азап шектім,
Не үшін бәрі?.. Құлпырып жеткен
Шағымда аңдап көрместен, міне,
Көз сап тәңірі дүниесіне,
Аясында шулы орманның
Еркіндіктің татып дәмін,
Әкетем бе молаға бірге
Ізгі отанның қасіретін де,
Алданған үміт ашуы мен
Қорлығын аяп жаны ашудың!..
Күдікке бұрды ішім кенет
Бұл бір сұмдық түсім бе деп, -
Тыныштықты тағы жарып';
Қонырау үні жетті талып..
Иә. Енді бәрі анық.
Біле қойдым үнді танып!
Туғаным мен жақыным ізгі,
Түздің дарқан еркіндігі..
Мініп жүйрік, ат үстіне
Қанды ұрыста, құз ішінде
Шақ келмеуші ед жан күшіме!..
Осынау түстер елестерін
Бала күннен қуған бұл үн.
Дәрменсіз, жассыз тыңдадым тынып,
Бейне бір осы қоңырау үні
Жүрегімнен тұрғандай шығып –
Темірмен біреу кеудеге ұрып.
Сонда бұлдыр ой оралып. –
Басқан ізім еліме барып
Жетпесін мен білдім анық.
 
21
 
"Болдым мұндай жазмышқа тап:
Жат далада арғымақ ат
Ез иесін сілкіп тастап,
Шалғайдан тартып өлкесіне,
Табар жол қиын, төтесін де
Ал, мен ше? Тек жанған жүрек
Толған бір қайғы-қасірет, тілек:
Дәрменсіз, нәрсіз жалын бір бойым,
Зейінім - ауру, арманым - ойын
Салды түрме таңбасын маған, -
Тап осылай түнекте қалған
Гүл болатын: өскен дара,
Өңі қашып сыз молада.
Жас жапырағын жаймай ұзақ.
Жандандырар шұғыла сұрап.
Өтіп күндер ақыры сол,
Аяп мұңмен мейрімді қол
Апаратын бақшасына.
Раушанның тап қасына.
Сезілгендей демалысы
Рақат өмір айналасы
Ал, содан соң? Таң білінді,
Кетті нұры шарпып, өртеп'
Түрме ішінде өскен гүлді.
 
22
 
"Аптап күннің жалынымен
Тап солай бір жандым да мен,
Басымды тығып көк шалғынға.
Әурелендім, шыдам қыла;
Шөп жапырағы қурап-солған
Тәж секілді басыма қонған,
Бетіме бейне шоқ төгілген –
Қара жер сүйіп от демімен.
Ақ тастардан бу ұшты да –
Жалтылдап көкке шықты ұшқындар.
Жасағанның кең дүниесі
Мең-зең болып таңғандай естен,
Ауыр ұйқы басты еңсесін.
Тартар үні шықсайшы бір,
Шырылдауық шегіртке жыр
Шырқатпас па! Бұлақтың да
Балдырған даусы жетпес пе мұнда!.. –
Көрінді тек бір қағып бұлаң,
Сыбдырлатып қурайды жылан,
Сарала жота жалтылдаған
Семсердей бір алтындаған,
Шағылғандай күнге жүзі,
Құмды кесіп, тастап ізін,
Сақтықпенен жорғалап келіп,
Ойын сап, құмда еркеленіп,
Сақина болып үш бұралып:
Қалғандай кенет жалын шалып,
Бар күшімен бір-ақ қарғып,
Бұтаға алыс тығылды барып...
 
23
 
"Зеңгір аспан тыныш мөлдір. –
Шетінде осынау бусанған өңір -
Қарауытқан екі шың тұр.
Монастырь біздің сол таудан арман –
Ағарып тұрды ирек тіс қорған.
Төменде Кура, Арагва ағып,
Күмістен сәнді жиек салып
Етегіне жаңа аралдың;
Еркін аунап аралайды
Тамырын өбіп сыршыл талдың,
Жазбай достық құшақтарын...
Маған ол жер алыс бірақ!
Тұрайын десем: жер бұлдырап
Айналып кетті тез зымырап!
Дауыстар едім: кеберіп тілім,
Келмеді жөнге, шықпады үнім.
Ес ауып, басым қаңғырады,
Тақалған ажал сандырағы:
Өзеннің бейне сын түбінде
Жатқандаймын, - айнала ірге
Қараңғылық құпия, ғажап.
Басылмас шөлді қандырып сол шақ
Құйылды мұздай суық су құлап
Кеудеме менің сыңғырап жылап...
Ұйқы ғана еді қаупім менің
Рақат, тәтті шырмауда едім...
Жоғарыда, үстімде менің,
Толқынды толқын итеріп қуып,
Қабатынан хрустальдай тұнық
Нұр төгіп күн айдан да жұмсақ,
Ала жиын - топ балық ұсақ
Сәулесі сынып жүрді асыр сап,
Шықпайды бір сәт әлі есімнен:
Сүйкімді бірі өзгесінен
Еркелеп балық келді жақын,
Шағылды нұрға қабығы алтын,
Тас төбемде ауық-ауық
Үйірілді шыр айналып,
Жасыл көзі тұңғиық, терең
Қараған сынды мейіріменен...
Қарадым мен де ғажаптанып! –
Сонда оның үні сыңғыр қағып,
Бір бұлқынды жалт етіп тек
Қалды тынып, әндетіп кеп.
Былай деді ол: "Шырағым,
Қал менімен - ал тыныс:
Суда еркін тұрағың –
Әрі суық, һәм тыныш.
Апа, сіңлімді келтіріп,
Би билейміз барша жан,
Шаттандырып, көтеріп
Рухыңды шаршаған.
Ұйықта! Жұмсақ төсегің,
Мөлдір көрпе - сыйыңмен.
Жыл мен ғасыр көшеді
Ғажап түстер шуымен.
Жасырмаймын, жан сәулем
Сүйем сені табына,
Ерке ағыстай сүйем мен,
Өмірімдей тағы да...
Жаттым ұзақ құлақ салып;
Тынымсыз ағыс сылдырап ағып,
Қосқандай баяу үнін барып,
Сөздерімен алтын балық.
Қалдым сол сәт есімнен танып.
Жарық дүние болды қараң,
Сандырақтап, бой жаншылып,
Қуат кетіп, құрып барам.
 
24
 
"Сол күйде тауып, көтерді мені...
Өзіңе мәлім қалған жай енді.
Тындым мен; бұл сөзіме құй нан,
Құй нанба, оның бәрі бір маған.
Тек мұңым бар жанды жеген:
Суық, мылқау өлі денем
Шірімеді-ау туған жерде,
Азаланып ешбір пенде –
Меңіреу, тұйық қорғанда мына
Ащы азабым шын сырына
Назары аумай, өшер мүлде
Белгісіз бір есімім де.
 
25
 
"Қош бол, ата... Қолыңды бер:
Сезсең қолым оттан бетер...
Ұқ, бұл жалын бала шақтан
Кеудеме орнап, құпия жатқан;
Жоқ күн көрер қазір нәрі
Өз түрмесін, өртеп бәрін,
Ретімен бізге тыныштық, қайғы
Жіберіп тәңірім тұрған жайға
Оралмақ болды... Маған не пайда? –
Барғанмен рухым жұмаққа менің,
Бұлттан арғы ізгі өлкенің
Тауып жайлы жан мекенін...
Биік құздар құшағында
Ойын салған жас шағымда,
Сол бір сәтке алмас едім
Мәңгі бақыт жұмағын да!
 
26
 
"Ең ақырғы тілегім саған: -
Илан, маған, көп жасаман, -
Көз жұмарда бұл жалғаннан
Жеткіз мені, болсын ұя,
Сонау қос түн акация
Бақшамызда гүлін иіп
Өскен тұсқа... Шөбі биік!
Таза ауа жұпар құйып,
Жапырақтары алтынданған,
Нұры күннің жалтылдаған!
Апарт сонда - жатқыз мені,
Соңғы рет нұр-сәулені
Сіміремін де, демімді алам.
Көрініп содан Кавказ маған,
Құздарынан асқақ салқын
Бақылдасып тұрар, бәлкім,
Табысар шақта ажалменен
Жетіп қоңыр самалменен,
Естілер жақын, таныс дауыс,
Аяулы туған елімнің сол шақ
Қоңырлатып, әніне сап
Иә жақын, иә туыс,
Иә досым басыма төніп,
Суық терді бетінен өлік
Ойлармын сонда сүртті, - деп келіп.
Осы бір оймен ұйқыға енем,
Тірі жан қарғыс естімес менен!"
 
火, 25/06/2019 - 13:07にtanyas2882tanyas2882さんによって投稿されました。
コメント